تماضر بنت عمرو (خنساء)؛ شاعر شجاع و مادر شهیدان
🔹 تماضر بنت عمرو بن شرید سلمیه، معروف به “خنساء”، از شاعران برجسته عرب بود. 🔹 شعر او چنان مورد تحسین قرار گرفت که گفته شد زنی شاعره مانند او، قبل از او و بعد از او نیامده است. 🔹 پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم)، از او درخواست میکردند که اشعارش را بخواند، و گاه آنقدر پسندیده بود که میفرمودند: “دوباره بخوان!” 🔹 او زنی با شهامت بود که در جنگ قادسیه، چهار پسرش را به جهاد در راه اسلام تشویق کرد، و پس از شهادتشان، به جای گریه، شکر خدا را به جا آورد. 🔹 تماضر، از قبیله بنی سلیم، نزد پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) آمد و اسلام آورد، و در دین خود ثابتقدم ماند.
سوگنامه برادران؛ مرگ معاویه و صخر
🔹 تماضر، دو برادر داشت: معاویه بن عمرو و صخر بن عمرو. 🔹 معاویه، در جنگی کشته شد، و صخر نیز با ضربه نیزهای که ابوثور اسدی به او زده بود، پس از یک سال بیماری، درگذشت. 🔹 صخر، مردی بردبار، سخاوتمند، و محبوب قبیله بود، و مردم او را دوست میداشتند. 🔹 تماضر، پس از مرگ برادرانش، مخصوصاً صخر، سوگنامههای فراوانی سرود که بسیار مشهور شد.
🔹 از جمله این اشعار که در وصف صخر سرود:
📖 “أعيني جودا ولا تجمدا، ألا تبكيان لصخر الندى؟” 📖 “ألا تبكيان الجري الجميل، ألا تبكيان الفتى السيدا؟” 📖 “طويل النجاد عظيم الرماد، وساد عشيرته الأمردا”
🔹 ترجمه: 🔸 “ای چشمان من، اشک بریزید و خشک نباشید! آیا برای صخر که کانِ جود و بخشش بود، نمیگریید؟” 🔸 “آیا برای آن جوانمرد پسندیده و سرور مردم گریه نمیکنید؟” 🔸 “آن شجاعی که در کودکی لیاقت ریاست قوم را یافته بود؟”
تماضر در جنگ قادسیه؛ مادر چهار شهید
🔹 خنساء، همراه چهار پسرش، در جنگ قادسیه شرکت داشت. 🔹 شب قبل از جنگ، آنان را جمع کرد و چنین گفت:
📖 “فرزندان من! شما با میل و رغبت اسلام آوردید و مهاجرت کردید. همهتان فرزند یک پدر و یک مادر هستید. من، هرگز به پدرتان خیانت نکردم و آبروی خانوادگیتان را حفظ کردم. میدانید که خداوند چه پاداش عظیمی برای مجاهدان در راهش قرار داده است.”
📖 “فردا، با بصیرت به میدان جنگ بروید، و از خدا علیه دشمنانش یاری بخواهید. هنگامی که نبرد شدت گرفت، خود را به قلب میدان بیندازید و با فرماندهان سپاه دشمن پنجه در پنجه شوید. اگر پیروز شدید، به غنیمت میرسید، و اگر کشته شدید، عزت ابدی در بهشت برین از آنِ شما خواهد بود.”
🔹 فرزندان تماضر، با الهام از سخنان مادر، صبح روز نبرد به میدان رفتند. 🔹 هر یک، پیش از جنگ، رجز خواندند، و تا لحظه شهادت، با دلیرانهترین شکل جنگیدند.
واکنش تماضر پس از شهادت فرزندانش
🔹 پس از پایان جنگ، خبر شهادت فرزندان تماضر به او رسید. 🔹 او، برخلاف انتظارات، زاری نکرد، بلکه شکر خدا را به جا آورد و گفت:
📖 “الحمد لله الذي شرفني بقتلهم، وأرجو من ربي أن يجمعني بهم في مستقر رحمته.”
🔹 ترجمه: 🔸 “خدا را شکر میکنم که مرا به شهادت آنان گرامی داشت. امیدوارم که پروردگارم، مرا در بهشت، با ایشان همراه سازد.”
🔹 عمر بن خطاب، پس از شهادت پسران تماضر، حقوق آنان را به مادرشان میداد تا در زندگی دچار مشکل نشود.