صرمة بن ابي انس
عقايد صرمه در جاهلیت
صرمه در هجرت پیامبر(ص)
صرمه و تغییر حکم روزه
صرمة بن أبى انس
او از طایفه بنی نجار از قبیله خزرج واهل مدینه
است ، صرمه یکی از نوابغ دوران جاهلیت بوده
که در مقام جستجوی دین خدائی برآمد ، هنگامی تصمیم گرفت دین ترسایان را بپذیرد مثل آنکه مورد پسندش واقع نشد وخود داری نمود، همواره میگفت: خدای ابراهیم خلیل را می پرستم هرگز بت نپرستید، رهبانیت
و انزوارا اختیار نمود، لباس موئین میپوشید و از جنابت غسل مینمود. در زمان حیض از زنان دوری میکرد اطاقی را مسجد خود قرار داده بودکه افراد جنب و حائض در آن راه نداشتند، تا وقتیکه پیغمبر اسلام به مدینه هجرت فرمود صرمه در حالیکه پیرمردی کهنسال بود اسلام آورد و از مسلمانان عالی رتبه گردید .
کنیه اش ابو قیس است ، و در حدود یکصد و بیست سال زندگی کرد
ولی سال فوتش دست نیامد (۱)
(۱) استيعاب حاشیه اصابه ج۲ / ۱۹۴ ۰
عقاید صرمه در جاهلیت
عقاید صرمه در جاهلیت
در زمان جاهلیت همان موقعیکه عموم مردم در جهل و نادانی غوطه ور بودند صرمه به کلیه امور
اخلاقی واقف بوده و مردم را بدانها توصیه مینهود
و از اشعاری که گفته است کاملا این مطلب دست میآید . برای نمونه چند بیت از آنها را یاد آور میشویم :
۱ – يقول أبوقيس و اصبح ناصحا الام.ا استطعتم من وصاتى فافعلوا ۲ – اوصيكم بالله و البر و النقى واعراضكم والبر بالله اول – وان قومكم سادوا فلا تحسدوهم وان كنتم اهل الرياسة فاعداوا وان نزلت احدى الدواهي بقومكم فانفسكم دون العشيرة فاجعلوا ۵ – وان يأت غرم فادح فار فقوهم وما حملوكم في الملمات فاحملوا ۶ وان انتم املقتم فتعففوا وان كان فضل الخير فيكم فافضلوا ١ – ابوقيس شمارا نصحیت میکند ، از و صیتهایم هرچه میتوانید
–
انجام دهید
·
۲ – شمارا درباره خدا و نیکی کردن و تقو او آبروی خودتان سفارش
میکنم و نیکی به خدا از همد در پیش تر است . ۳- اگر بستگانتان بزرگ و رئیس شدند بر آنها حسد ورزیدواگر خود
صاحب ریاست و مقام شد د عدالت کنید. ۴- اگر برای نزدیکانتان مشکل و مصیبتی پیش آمد خود را در پیشگیری ورفع آن فدا کنید . ۵ – اگر بدهکاریشان سنگین شد با آنها مدارا کنید و در برطرف ساختن
سختیها هر چه پیشنهاد کردند بپذیرید .
۶ ۔ اگر فقیر شدید پاکی و قناعت را پیشه کنید و اگر ثروتی یافتید از
__
صرمه در هجرت پیامبر (ص)
آن بخشش نمائید و نیز از اشعار او است که درباره صله رحم و خود داری از اموال یتیم گفته است : يتيم ۱ – يا بنى الارحام لاتقطعوها وصلوها قصيرة من طوال – واتقوا الله في ضعاف اليتامى ربما يستحل غير الحلال واعلموا ان لليتيم وليا عالما تهتـــدى بغير السؤال ٤ – يابني الايام لا تأمنوها واحذروا مكرها ومكر الليالي ۵- واجمعوا امركم على البر والتقوى وترك الخنا وأخذ الحلال ۱ – فرزندان ، قطع رحم نکنید بلکه ارحام دور و نزديك را
رعایت نمائید
۲ ــ خدارا در باره یتیمان بی پناه در نظر بگیرید و غیر حلال را
خلال مشمرید .
— بدانید که یتیم را ولی عالمی است که بدون پرسش بر همه چیز
واقف است .
۴ – فرزندان ، از روز کار ایمن نباشید و از مکر شب و روز بپرهیزید ۵ کار خود را بر نیکی و تقوا وترك زشتی و دست آوردن حلال پایه
گذاری کنید . (۱) .
صرمه در هجرت
هنگامیکه پیامبر اسلام به مدینه هجرت کرد مردم
پیامبر (ص) مدینه غرق سرور و شادی شدند و شعراء هريك
بنوبه خود اشعاری سرودند ، از جمله صرمه هم
اشعاری سرود که ابن عباس جهت فراگرفتن آن نزد او آمد و رفت مینمود
برای نمونه چند بیت از آنرا یاد آور میشویم :
(۱) استیعاب ۴ ۱۵۸
ضرمه در هجرت پیامبر(ص)
۵
۱ – ثوى فى قريش بضع عشرة حجة يذكر او يلفى صديقا مواتيا ٢ — ويعرض فى اهل المواسم نفسه. فلم يرمن يؤوى ولم ير داعيا ٣. فلما اتانا واستقرت به النوى اصبح مسروراً بطيبة راضيا
,
۴ ـــ واصبح ما يخشى ظلامة ظالم بعيد ولا يخشى من الناس باغيا ه – بذلناله الأموال من جل مالنا وانفسنا عند الوغى والتآسيا
تعادى الذى عادى من الناس كلهم جميعاً ان كان الحبيب المواتيا – ونعلم ان الله لا شيء غيره وان كتاب الله اصبح هاديا ۱- رسولخدا سیزده سال در میان قریش تبليغ كرد تا شايد يك دوست
همراه بیابد .
۲ – در موسم حج خود را به مردم عرضه میداشت کسیکه او را جای
دهد یا خواستار او باشد نیافت
۳ – همینکه نزد ما آمد و مردم به کمکش قیام نمودند از سرزمین
باك ما مسرور و خوشنود گردید .
۴ – دیگر از ستم هیچ ستمکار دوری و هراس نداشت و از تجاوز مردم
نمی ترسید .
۵ – بهترین اموالمانرا در راهش نثار کردیم و در میدان جنگ
و برابری از جان مضایقه نکردیم . ٦ ـ با آنکه او دشمن بود دشمنی نمودیم هرچند قبلا از دوستان
–
موافق ما بود
– همه اینها بدان جهت است که فهمیدیم جز خدا منشأ اثر نیست
و قرآن هدایت کننده بشر است (۱) .
(۱) استيعاب ج ۲ ص ۱۹۵ .
صرمه و تغییر حکم روزه
در صدر اسلام حکم روزه بر این بود که روزه دار صرمه و تغییر
حکم روزه
اول شب تاوقتیکه به خواب نرفته بود میتوانست افطار نماید ولی همینکه قبل از افطار خوابش می برد دیگر حق افطار کردن نداشت ، صرمه شبی پس از زحمات زیاد از نخلستان خود برگشت از همسر خودغذا خواست ، زن گفت : غذایت سرد شده او را قسم داد اندکی صبر کن تا غذایت را گرم نمایم ، مرد از شدت خسته گی تکیه داد و خوابش ربودهنگامیکه زن برگشت و شوهر را در خواب دید ناراحت گردید و فریاد زد: الخيبة الخيبة يعني از افطار محروم شدی پیر مرد ناچار بدون افطار و سحری فردا را روزه گرفت .
روز بعد در نخلستان خود مشغول کار بود که حالش دگرگون شد غش کرد و روی زمین افتاد، دو نفر زیر بغلش را گرفته تا او را به منزل برسانند در راه بارسولخدا و برخورد کرد پیغمبر که او را با چنین ضعفی مشاهده نمود احوالش پرسید ، صرمه داستان خود را شرح داد پیامبر از شنیدن آن ناراحت گردید ، استقامت و پایداری صرمه در راه دین و تأثر پیامبر کار خود را کرد جبرئیل نازل شد و این آیه را آورد کلوا واشربوا
حتى يتبين لكم الخيط الابيض من الخيط الاسود من الفجر (۱) یعنی بخورید و بیاشامید تارشته سفید صبح از رشته سیاه شب آشکار گردد با نزول این آیه حکم روزه تغییر کرد و مسلمانان مجاز گردیدند از اول
شب تا صبح بخورند و بیاشامند (۲) .
(۱) بقره آیه ۲۸۷
•
(۲) الناسخ والمنسوخ م ۵۲ .