ابو هیثم بن تیهان
ابو هیثم بن تیهان انصاری، نام اصلی او مالک بود، از بزرگان و یاران پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) به شمار میآمد. او در تمامی جنگهای صدر اسلام، از جمله بدر و احد، شرکت داشت و یکی از نخستین افرادی بود که در بیعت عقبه اولی در میان دوازده نفر دست در دست پیامبر نهاد و با ایشان بیعت کرد.
او از جمله دوازده نفری بود که پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) به خلافت ابوبکر اعتراض کردند و در نهایت در جنگ صفین در رکاب امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) به شهادت رسید. علاقه و پایبندی او به امام علی (علیهالسلام) در اشعاری که در میدان جنگ جمل سرود، کاملاً آشکار است:
- به طلحه و زبیر بگو که ما انصار پیامبر هستیم
- ما همان کسانی هستیم که قریش در جنگ بدر دستان نیرومندمان را دید
- ما یاران و نزدیکان پیامبر بودیم و جانمان را در راه او فدا کردیم
- وصی پیامبر، امام و ولی ما است، اکنون اسرار آشکار شدهاند
ابو هیثم و حمایت از امام علی (علیهالسلام)
ابو هیثم از یاران ثابتقدم امام علی (علیهالسلام) بود و در زمان جنگ جمل، با شور و اخلاص از ایشان دفاع کرد.
روزی که امام علی (علیهالسلام) از بیوفایی مردم و حمایت آنان از معاویه سخن میگفت، ابو هیثم برخاست و در پاسخ حضرت چنین گفت:
«قریش بر تو حسد ورزیدند؛ آنان دوست دارند که افتخارات تو را تصاحب کنند و جایگاه تو را به دست آورند. از همین حسد، گناهانشان زیاد شد و اعمالشان نابود گردید. آنان مقام و شأن تو را دیدهاند اما نهتنها حاضر نیستند مساوی تو باشند، بلکه میخواهند از تو پیشی بگیرند. وقتی که این آرزو برایشان محقق نشد، به دشمنی برخاستند. به خدا سوگند، آنان بیش از همه باید از الطاف تو سپاسگزار باشند، زیرا در زمان حیات پیامبر، او را یاری کردی و پس از رحلتش نیز وعدههایش را ادا کردی.»
ابو هیثم سپس خطاب به امام گفت:
«ما گروه انصار، با دست و زبان خود یار تو خواهیم بود؛ با دستانمان در برابر دشمنان حاضر، و با زبانمان در برابر کسانی که در غیاب تو بدگویی میکنند.»
ابو هیثم و خلافت ابوبکر
او یکی از دوازده نفری بود که به خلافت ابوبکر اعتراض کردند. پس از اعتراض خزیمه بن ثابت، ابو هیثم برخاست و گفت:
«ای ابوبکر! آیا به یاد نداری که پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) در روز غدیر، امام علی (علیهالسلام) را بر سر دست بلند کرد و فرمود:
من كنت مولاه فهذا عليّ مولاه (هر که من مولای اویم، علی نیز مولای اوست.)
در آن روز، مردم دو گروه شدند؛ برخی گفتند پیامبر، علی (علیهالسلام) را به عنوان خلیفه تعیین کرده است و برخی گفتند این حرکت فقط برای نشان دادن عظمت و احترام به او بوده است. برای حل این مشاجره، از پیامبر پرسیدند که مقصودشان چیست؟ ایشان فرمودند:
پس از من، علی فرماندار شما است و خیرخواهترین فرد در میان شما خواهد بود.»
ابو هیثم در نظر امام علی (علیهالسلام)
امام علی (علیهالسلام) ابو هیثم را در کنار عمار یاسر و مالک اشتر از یاران برجسته خود میدانست.
در خطبهای که ایشان در صفین ایراد کردند، خطاب به شهدای جنگ فرمودند:
«برادران من کجایند؟ آنان که مسیر حق را پیمودند؟ عمار یاسر کجا است؟ فرزند تیهان کجا است؟ خزیمه ذوالشهادتین کجا است؟ کجایند یارانم که در راه خدا پیمان بستند و در نبرد با فاسدان، جانشان را فدا کردند؟»
سپس امام علی (علیهالسلام) دست به محاسن خود گرفت و گریه کرد و فرمود:
«آه! کجایند آن دوستانی که قرآن خواندند و به آن عمل کردند؟ آنان که سنت را زنده کردند و بدعت را نابود ساختند؟ هر زمان که آنان را به جهاد فرا میخواندم، با شور و اخلاص پاسخ میدادند و از زمامدار خود پیروی میکردند.»
