ابومسلم خولانی
ابومسلم خولانی، عابد و زاهد معروف، در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) اسلام آورد، اما موفق نشد آن حضرت را ملاقات کند. او در خلافت ابوبکر به مدینه رفت و به عنوان یکی از زاهدان و عبادتکنندگان شناخته شد.
یکی از مشهورترین روایات درباره او، برخوردش با أسود بن قیس در یمن است. اسود ادعای پیامبری کرده بود و ابومسلم را احضار کرد و از او خواست که به نبوتش شهادت دهد. ابومسلم نپذیرفت و تنها به رسالت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) شهادت داد. اسود دستور داد او را در آتش بیندازند، اما آتش به او آسیبی نرساند. این ماجرا موجب شد اسود از ترس، او را آزاد کند. ابومسلم سپس راهی مدینه شد.
هنگامی که وارد مدینه شد، در کنار ستونی در مسجد به نماز ایستاد. خلیفه دوم، عمر بن خطاب، او را دید و از همراهانش درباره او پرسید. آنان پاسخ دادند: «این همان مردی است که در یمن در آتش افکنده شد، اما آسیبی ندید.» عمر او را در آغوش گرفت، بوسید و گریست و گفت: «خدا را سپاس میگویم که مردی از امت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) را دیدم که با او همانند آنچه با ابراهیم خلیل (علیهالسلام) کردند، رفتار شد.»
ابومسلم و معاویه
پس از بیعت مردم شام با معاویه و مخالفت او با امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام)، ابومسلم خولانی به همراه گروهی از قاریان شام نزد معاویه رفت و از او پرسید:
«چرا با علی (علیهالسلام) مخالفت میکنی؟ او نخستین کسی بود که اسلام آورد، همیشه همراه پیامبر بود، نخستین مهاجر به مدینه و نزدیکترین فرد به رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) است. تو نه آن قرابت و خویشاوندی را داری، نه سابقه ایمان و نه هجرت مانند او.»
معاویه پاسخ داد: «من این را قبول دارم، اما آیا نمیدانید که عثمان مظلومانه کشته شد؟ من فقط میخواهم قاتلان عثمان را مجازات کنم. اگر علی (علیهالسلام) آنان را به ما بسپارد، ما با او جنگی نخواهیم داشت.»
ابومسلم پیشنهاد کرد که نامهای به علی (علیهالسلام) نوشته شود تا این درخواست به ایشان منتقل شود. معاویه نامهای نوشت و تهدید کرد که در صورت عدم واگذاری قاتلان عثمان، جنگ خواهد شد. ابومسلم نامه را به مدینه برد و آن را به حضرت علی (علیهالسلام) تقدیم کرد.
امام فرمود: «فردا بیا تا پاسخ را دریافت کنی.»
روز بعد، هنگامی که ابومسلم به مسجد آمد، دید که جمعیت بزرگی مسلح شدهاند و فریاد میزنند: «ما قاتلان عثمان هستیم!» امام علی (علیهالسلام) پاسخ نامه را به ابومسلم داد. او گفت: «یا علی (علیهالسلام)، تصور نمیکنم بتوانی بر این مردم غلبه کنی و آنان را تسلیم کنی.» امام فرمود: «من هرگز قصد ندارم آنان را به معاویه تحویل دهم.»
ابومسلم پس از این ماجرا به قریه داریا در شام رفت و در سال ۶۲ هجری در همانجا درگذشت.
زهاد ثمانیه
در اسلام، هشت نفر به عنوان زاهدان بزرگ شناخته شدهاند:
از طرفداران امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام):
- اویس قرنی
- ربیع بن خثیم (مدفون در مشهد مقدس)
- هرم بن حیان بن قیس
- عامر بن عبد قیس
از طرفداران معاویه:
- حسن بصری
- ابومسلم خولانی
- مسروق بن أجدع
- أسود بن یزید نخعی
اگرچه حسن بصری در هیچ یک از دو طرف نبرد شرکت نکرد، او از طرفداران معاویه محسوب میشد.
